ONLINE: Trudny pacjent czy zaburzenie osobowości? (27.08.26)

Opis

Trudny pacjent czy zaburzenie osobowości?

Diagnoza różnicowa dorosłych w praktyce klinicznej

Szkolenie online dla psychologów, psychoterapeutów i specjalistów pracujących z osobami dorosłymi

Termin: 27 sierpnia 2026 r.

Godzina: 18:00–22:00

Forma: szkolenie online na żywo

Cena: 299 zł

Prowadzenie: Joanna Andrzejewska

Certyfikat: tak

Materiały szkoleniowe: w cenie

O szkoleniu

Pacjent odwołuje spotkania, podważa kompetencje terapeuty, idealizuje specjalistę, a następnie gwałtownie go dewaluuje. Nie respektuje ustalonych zasad, oczekuje natychmiastowej dostępności, reaguje silną złością na granice albo wycofuje się, gdy relacja staje się bliższa.

Czy takie zachowania świadczą o zaburzeniu osobowości? A może są wynikiem ADHD, spektrum autyzmu, depresji, zaburzeń lękowych, traumy, kryzysu życiowego albo niewłaściwie dobranej formy terapii?

Określenie „trudny pacjent” często opisuje przede wszystkim doświadczenie specjalisty: bezradność, napięcie, złość, poczucie bycia kontrolowanym, odrzucanym lub wykorzystywanym. Nie jest jednak rozpoznaniem klinicznym. Zachowania, które komplikują współpracę, powinny zostać zrozumiane w szerszym kontekście funkcjonowania pacjenta, jego historii, organizacji osobowości, zdolności do budowania relacji oraz aktualnego stanu psychicznego.

Podczas szkolenia uczestnicy poznają praktyczny sposób prowadzenia diagnozy różnicowej dorosłego pacjenta. Omówione zostaną najczęstsze trudności pojawiające się podczas konsultacji i psychoterapii, mechanizmy obronne, wzorce relacyjne oraz objawy, które mogą przypominać zaburzenia osobowości.

Szkolenie łączy perspektywę psychodynamiczną i TFP z praktycznym myśleniem diagnostycznym oraz analizą przypadków klinicznych.

Dla kogo?

• psychologów;
• psychoterapeutów;
• psychiatrów;
• diagnostów;
• osób w trakcie szkolenia psychoterapeutycznego;
• specjalistów pracujących z dorosłymi pacjentami;
• osób prowadzących konsultacje psychologiczne i procesy kwalifikacji do psychoterapii.

Cele szkolenia

Po szkoleniu uczestnik będzie potrafił:

• odróżnić określenie „trudny pacjent” od rozpoznania zaburzenia osobowości;
• rozpoznawać zachowania wynikające z cech osobowości, aktualnego kryzysu i innych zaburzeń psychicznych;
• uporządkować proces diagnozy różnicowej;
• analizować sposób funkcjonowania pacjenta w relacjach;
• rozpoznawać dominujące mechanizmy obronne;
• oceniać stabilność obrazu siebie i innych osób;
• zwracać uwagę na jakość kontroli impulsów, regulację emocji i zdolność do refleksji;
• odróżniać cechy osobowości od utrwalonego zaburzenia osobowości;
• formułować wstępne hipotezy kliniczne bez pochopnego etykietowania pacjenta;
• lepiej planować dalszą diagnozę, konsultację psychiatryczną lub odpowiednią formę psychoterapii.

Program szkolenia

1. „Trudny pacjent” – co właściwie opisujemy?

• „trudny pacjent” jako określenie doświadczenia specjalisty, a nie diagnoza;
• zachowania, które najczęściej utrudniają prowadzenie konsultacji i terapii;
• pacjent roszczeniowy, wycofany, impulsywny, kontrolujący, zależny i podważający kompetencje specjalisty;
• trudność pacjenta a trudność relacji terapeutycznej;
• wpływ emocji terapeuty na ocenę kliniczną;
• ryzyko diagnozowania pod wpływem frustracji, złości, bezradności lub sympatii;
• znaczenie przeciwprzeniesienia jako źródła informacji i możliwego źródła błędu.

2. Kiedy cecha osobowości staje się zaburzeniem?

• osobowość, cechy osobowości i zaburzenie osobowości;
• trwałość i sztywność wzorców funkcjonowania;
• początek trudności i ich obecność w różnych obszarach życia;
• wpływ wzorców osobowości na relacje, pracę i codzienne funkcjonowanie;
• cierpienie pacjenta oraz koszty ponoszone przez jego otoczenie;
• różnica między reakcją na aktualny kryzys a utrwalonym sposobem funkcjonowania;
• znaczenie kontekstu rodzinnego, społecznego i kulturowego;
• dlaczego pojedyncze zachowanie nie wystarcza do rozpoznania zaburzenia osobowości.

3. Organizacja osobowości w diagnozie klinicznej

• poziom organizacji osobowości a samo rozpoznanie kategorii zaburzenia;
• ocena tożsamości i stabilności obrazu siebie;
• sposób postrzegania innych ludzi;
• zdolność do utrzymywania ambiwalencji;
• funkcjonowanie w bliskich relacjach;
• kontrola impulsów;
• tolerowanie frustracji;
• zdolność do refleksji nad własnymi stanami psychicznymi;
• kontakt z rzeczywistością;
• dojrzałe i niedojrzałe mechanizmy obronne;
• znaczenie rozszczepienia, projekcji, idealizacji, dewaluacji, zaprzeczania i identyfikacji projekcyjnej.

4. Pierwsze konsultacje diagnostyczne

• jak rozpocząć proces diagnozy różnicowej;
• zbieranie informacji o aktualnych trudnościach;
• historia rozwoju i wcześniejszych relacji;
• przebieg edukacji, pracy i związków;
• wcześniejsze diagnozy i leczenie;
• hospitalizacje, farmakoterapia i zachowania ryzykowne;
• samouszkodzenia, próby samobójcze i używanie substancji;
• sposób reagowania na rozstania, krytykę, odmowę i utratę kontroli;
• powtarzalne wzorce w relacjach;
• analiza oczekiwań pacjenta wobec specjalisty;
• obserwacja zachowania pacjenta podczas konsultacji;
• rozbieżności pomiędzy deklaracjami a sposobem funkcjonowania.

5. Zaburzenie osobowości borderline

• niestabilność emocjonalna i relacyjna;
• lęk przed odrzuceniem i opuszczeniem;
• gwałtowne zmiany w postrzeganiu siebie i innych;
• idealizacja i dewaluacja;
• impulsywność;
• samouszkodzenia i zachowania suicydalne;
• poczucie pustki;
• intensywna złość;
• przejściowe objawy dysocjacyjne i paranoidalne;
• różnicowanie borderline z ADHD, chorobą afektywną dwubiegunową, PTSD i złożoną traumą;
• znaczenie przebiegu objawów i ich związku z sytuacjami interpersonalnymi.

6. Narcystyczne funkcjonowanie osobowości

• jawne i ukryte przejawy narcystycznego funkcjonowania;
• potrzeba podziwu i potwierdzania wyjątkowości;
• nadwrażliwość na krytykę;
• poczucie upokorzenia i zranienie narcystyczne;
• dewaluowanie specjalisty;
• trudność w uznawaniu zależności i potrzeb;
• fantazje wielkościowe;
• kruchość samooceny;
• narcystyczna podatność na wstyd;
• różnicowanie narcystycznego zaburzenia osobowości z wysokimi aspiracjami, depresją, lękiem społecznym i skutkami doświadczeń odrzucenia;
• różnice pomiędzy narcystycznym a borderline sposobem funkcjonowania.

7. Inne wzorce osobowości istotne w praktyce klinicznej

• osobowość unikająca – lęk przed oceną, wycofanie i poczucie nieadekwatności;
• osobowość zależna – trudność w podejmowaniu decyzji i silna potrzeba opieki;
• osobowość obsesyjno-kompulsyjna – perfekcjonizm, kontrola i sztywność;
• osobowość histrioniczna – ekspresyjność, potrzeba uwagi i sposób budowania relacji;
• osobowość paranoiczna – podejrzliwość, interpretowanie intencji innych i trudność w zaufaniu;
• osobowość antyspołeczna – naruszanie norm, brak odpowiedzialności i instrumentalne traktowanie innych;
• cechy mieszane i obrazy niespełniające kryteriów jednego rozpoznania;
• unikanie stereotypowego diagnozowania.

8. ADHD czy zaburzenie osobowości?

• impulsywność i niestabilność emocjonalna;
• trudności organizacyjne i niewywiązywanie się z ustaleń;
• zapominanie o terminach i odwoływanie spotkań;
• przerywanie, chaotyczny sposób wypowiedzi i trudność z koncentracją;
• reakcje na frustrację;
• wczesny początek objawów ADHD;
• funkcjonowanie w dzieciństwie i okresie szkolnym;
• wpływ objawów wykonawczych na relację terapeutyczną;
• współwystępowanie ADHD i zaburzeń osobowości;
• ryzyko interpretowania objawów neurorozwojowych jako manipulacji lub braku motywacji.

9. Spektrum autyzmu a zaburzenia osobowości

• trudności w komunikacji społecznej;
• nietypowy kontakt wzrokowy i ekspresja emocjonalna;
• sztywność, potrzeba przewidywalności i trudność ze zmianą;
• dosłowne rozumienie komunikatów;
• przeciążenie sensoryczne;
• wycofanie i trudność w spontanicznym budowaniu relacji;
• maskowanie objawów;
• spektrum autyzmu a osobowość unikająca, obsesyjno-kompulsyjna, schizoidalna i borderline;
• analiza historii rozwojowej;
• znaczenie zainteresowań, rutyn i profilu sensorycznego;
• możliwość współwystępowania spektrum i zaburzenia osobowości.

10. Trauma, zaburzenia nastroju i zaburzenia lękowe

• wpływ doświadczeń traumatycznych na relacje i regulację emocji;
• nadmierna czujność, unikanie i trudność w zaufaniu;
• objawy dysocjacyjne;
• trauma złożona a borderline;
• depresyjne wycofanie a utrwalone cechy osobowości;
• drażliwość i impulsywność w zaburzeniach nastroju;
• lęk społeczny a osobowość unikająca;
• epizodyczność objawów a trwały wzorzec funkcjonowania;
• znaczenie chronologii pojawiania się trudności;
• wpływ używania substancji i leków na obraz kliniczny.

11. Pacjent w relacji ze specjalistą

• sposób, w jaki wzorce osobowości ujawniają się podczas konsultacji;
• przekraczanie granic kontaktu;
• częste wiadomości i oczekiwanie natychmiastowej odpowiedzi;
• spóźnienia, nieobecności i odwoływanie spotkań;
• próby negocjowania ustalonych zasad;
• idealizowanie i dewaluowanie prowadzącego;
• zależność i trudność z zakończeniem konsultacji;
• wycofanie, milczenie i unikanie odpowiedzialności;
• prowokowanie konfliktu;
• rozpoznawanie powtarzalnego wzorca bez moralizowania i etykietowania.

12. Granice, kontrakt i reagowanie na trudne zachowania

• jasne ustalanie zasad współpracy;
• sposób omawiania spóźnień, nieobecności i kontaktu między sesjami;
• reagowanie na nacisk, groźby i próby przekraczania granic;
• utrzymywanie empatii bez rezygnowania z zasad;
• różnica między stanowczością a odwetowym karaniem pacjenta;
• komunikaty przydatne w sytuacji konfliktu;
• omawianie zachowania pacjenta w relacji terapeutycznej;
• kiedy zachowanie powinno zostać potraktowane jako materiał kliniczny;
• kiedy konieczna jest konsultacja z innym specjalistą;
• sytuacje wymagające interwencji kryzysowej;
• wskazania do konsultacji psychiatrycznej lub zmiany formy leczenia.

13. Formułowanie hipotezy klinicznej

• integrowanie informacji z wywiadu, obserwacji i dokumentacji;
• odróżnianie faktów od interpretacji;
• tworzenie kilku możliwych hipotez;
• identyfikowanie informacji, których nadal brakuje;
• ocena dominujących mechanizmów obronnych;
• opis funkcjonowania interpersonalnego;
• określenie zasobów pacjenta;
• ocena zdolności do korzystania z psychoterapii;
• dobór formy leczenia;
• unikanie przedwczesnego rozpoznania;
• przekazywanie pacjentowi informacji diagnostycznej w sposób jasny i nieoceniający.

14. Analiza przypadków klinicznych

Podczas szkolenia omówione zostaną przykładowe sytuacje:

• pacjent, który idealizuje terapeutę, a następnie gwałtownie podważa jego kompetencje;
• pacjentka wielokrotnie odwołująca spotkania i reagująca złością na przypomnienie zasad;
• osoba z impulsywnością i niestabilnością emocjonalną – ADHD czy borderline;
• pacjent wycofany i unikający – lęk społeczny, spektrum autyzmu czy osobowość unikająca;
• pacjent wymagający specjalnego traktowania – narcystyczne funkcjonowanie czy reakcja na wcześniejsze doświadczenia;
• osoba z doświadczeniem traumy, której objawy przypominają zaburzenie osobowości.

Co otrzymują uczestnicy?

Każdy uczestnik otrzyma praktyczny pakiet materiałów przygotowany do wykorzystania podczas konsultacji i diagnozy dorosłych pacjentów:

• imienny certyfikat uczestnictwa;
• prezentację ze szkolenia w formacie PDF;
• schemat prowadzenia diagnozy różnicowej osoby dorosłej;
• kartę pierwszej konsultacji diagnostycznej;
• listę pytań do wywiadu dotyczącego funkcjonowania osobowości;
• checklistę obszarów wymagających pogłębienia podczas diagnozy;
• arkusz analizy wzorców relacyjnych pacjenta;
• kartę oceny tożsamości, regulacji emocji, kontroli impulsów i mechanizmów obronnych;
• tabelę pomocniczą do różnicowania zaburzeń osobowości z ADHD, spektrum autyzmu, traumą, depresją i zaburzeniami lękowymi;
• schemat różnicowania borderline, ADHD, choroby afektywnej dwubiegunowej i złożonej traumy;
• kartę konceptualizacji przypadku klinicznego;
• wzór opisu wstępnej hipotezy diagnostycznej;
• zestaw przykładowych komunikatów do omawiania granic i zasad współpracy z pacjentem;
• checklistę sygnałów ryzyka wymagających konsultacji psychiatrycznej lub interwencji kryzysowej;
• studia przypadków do samodzielnej analizy wraz z pytaniami diagnostycznymi;
• wzór podsumowania procesu konsultacyjnego;
• listę rekomendowanej literatury.

Materiały mają charakter edukacyjny i pomocniczy. Nie są standaryzowanymi narzędziami psychometrycznymi i nie zastępują pełnej diagnozy klinicznej.

Dlaczego warto wziąć udział?

Szkolenie pomoże uporządkować sposób myślenia o pacjentach, którzy wzbudzają silne emocje, nie odpowiadają na standardowe interwencje lub mają za sobą wiele różnych diagnoz.

Uczestnik otrzyma nie tylko wiedzę o zaburzeniach osobowości, lecz także konkretny schemat postępowania: od pierwszego wywiadu, przez analizę relacji i różnicowanie objawów, aż po sformułowanie hipotezy oraz wybór dalszej formy pomocy.

Prowadząca

Joanna Andrzejewska

Specjalista w dziedzinie psychoterapii dzieci i młodzieży, certyfikowany psychoterapeuta TFP posiadający międzynarodowy certyfikat, psychoterapeuta psychodynamiczny po ukończeniu Szkoły Psychoterapii Psychodynamicznej, certyfikowany socjoterapeuta oraz trener Treningu Umiejętności Społecznych.

Psycholog i psychoterapeuta pracujący z dziećmi, młodzieżą i osobami dorosłymi. Prowadzi psychoterapię, konsultacje, diagnozę oraz szkolenia dla specjalistów. Posiada doświadczenie w prowadzeniu grup TUS, TKZ i grup socjoterapeutycznych, a także w przygotowywaniu programów i materiałów do pracy terapeutycznej oraz treningowej.

Informacja organizacyjna: Organizator zastrzega sobie możliwość wprowadzenia uzasadnionych zmian organizacyjnych, które nie wpłyną na zakres merytoryczny ani jakość szkolenia.