Podstawowe terminy w psychoterapii

Psychoterapia Psychodynamiczna

Jest to wglądowa forma psychoterapii oparta na psychoanalizie. Zakłada istnienie nieświadomych popędów, które kierują zachowaniem człowieka. Podstawą w psychoterapii psychodynamicznej jest relacja terapeutyczna: pacjent – terapeuta, pomagająca pacjentowi na lepsze zrozumienie siebie. Psychoterapeuta nie udziela rad, nie mówi „jak żyć”,  ale pomaga pacjentowi w zrozumieniu własnych myśli, zachowań, pragnień, uczuć.

W swojej pracy opieram się na podejściu psychodynamicznym zgodnym z rozumieniem psychoterapii psychodynamicznej przez Krakowskie Centrum Psychodynamiczne.

 

Mechanizmy obronne

„Mechanizmy obronne to struktury psychiczne ego, których funkcją jest zażegnanie lękotwórczej groźby, skierowanej przeciw ego. Mechanizmy obronne usuwają lub osłabiają zagrożenie przy pomocy opracowania psychicznego” Freud

Mechanizmy obronne są więc  nieświadomymi czynnościami psychicznymi, których zadaniem jest przezwyciężanie lęku, utrzymanie dobrego samopoczucia, poczucia bezpieczeństwa i zapewnienie dobrej samooceny. Wykształcają się one w trakcie dojrzewania, zgodnie z porządkiem faz rozwoju. Ich pojawianie się nie jest stałe. Mogą być  okresowe lub długo utrzymujące się, co w konsekwencji  prowadzi  do wystąpienia syndromu.

Wyparcie – jest najważniejszym mechanizmem intrapsychicznym. Jego zadaniem jest utrzymaniem poza świadomością nieakceptowanych lub uznanych za niebezpieczne pragnień, myśli, życzeń lub uczuć.

Zaprzeczenie – niedopuszczanie do świadomości (lub akceptacji) takich informacji lub spostrzeżeń, które w odczuciu jednostki są nie do przyjęcia (np.: „to nie może być prawdą”, „to nie mogło się wydarzyć”).

Projekcja – przypisywanie innym osobom lub instytucjom własnych, nie akceptowanych nastawień i uczuć (np. „to nie ja jestem zły”, „to ty jesteś zły na mnie”).

Formacja reaktywna (reakcja upozorowana, tworzenie reakcji) – występuje wtedy, gdy do świadomości zostaje dopuszczony tylko jeden aspekt postawy lub relacji z inną osobą (np.: surowe wymagania moralne, subiektywne poczucie niezwykłej prawości, przesadne zaangażowanie uczuciowe, nadmierna wspaniałomyślność, poświęcanie się).

Intelektualizacja – ma miejsce, gdy zagadnienia wywołujące uczucie cierpienia lub zagrożenia podawane są przemyśleniom, tłumaczeniom i wyjaśnieniom (np. rodzice chorego dziecka chcą jak najwięcej dowiedzieć się o jego chorobie, aby w ten sposób przezwyciężyć poczucie rozpaczy i bezradności).

Regresja – cofnięcie do wcześniejszych rozwojowo form myślenia i zachowania w odpowiedzi na stres lub rozmaite zagrożenia (np. u dzieci ssanie kciuka, gdy na świat przychodzi rodzeństwo).

Izolacja afektu – oznacza odłączenie treści myśli od związanych z nią uczuć. Bez działania tego mechanizmu obronnego uczucia byłyby bardzo przykre i trudne do zniesienia(np. spokojne opowiadanie o czymś, co zwykle wywołuje uczucie bólu, upokorzenie, przerażenie).

Odszczepienie – umożliwia odbieranie siebie i innych jako osób całkowicie dobrych lub całkowicie złych (idealizacja lub dewaluacja).

 

Przeniesienie

Jest ono nieadekwatne do aktualnej sytuacji. Definicja Fenichela (1945) – tłumaczy, że z przeniesieniem mamy do czynienia wtedy, gdy ktoś „myli teraźniejszość z przeszłością”. W przypadku psychoterapii psychodynamicznej pacjent  przenosina terapeutę swoje uczucia, które w przeszłości żywił względem ważnej dla niego osoby. Najczęściej jest to rodzic, będący centrum emocjonalnego konfliktu. Przeniesienie może mieć dwojaki charakter. Jeśli przenosimy uczucia pozytywne, takie jak miłość i przyjaźń, przeniesienie jest przeniesieniem pozytywnych. Jeśli przenosimy agresję, złość i żal, do czynienia mamy z przeniesieniem negatywnym. Terapeuta ma pomóc pacjentowi w zidentyfikowaniu prawdziwego adresata tych uczuć oraz odkrycie ich źródła.

Interpretacja marzeń sennych – Głównym założeniem jest teoria, że podczas snu nasze prawdziwe pragnienia i impulsy mają większą szansę na wyrażenie się.

Opór

Pacjenci podczas terapii czasem  nie chcą mówić o wszytych tematach. Objawia się to nie tylko odmową do mówienia na jakiś temat, ale także unikaniem lub bagatelizowaniem treści. Opór rozgrywany w działaniu to np. spóźnianie się na sesję, dla terapeuty jest sygnał, że pacjent ma pewne trudności w terapii.

 

Osobowość

W psychoanalitycznym ujęciu to związki między id, ego a superego. Rozumienie to zaproponował Zygmunt Freud . Osobowość można najprościej określić jako zestaw elementów naszej psychiki i zachowań. Zdaniem Freuda istnieje stały konflikt pomiędzy tymi składowymi osobowości. I to właśnie te konflikty definiują osobowość.

Id to sfera potrzeb, popędów, impulsów i pragnień, kieruje się zasadą przyjemności i dąży do spełnienia pragnień. Id jest nazywane także „wewnętrznym dzieckiem”, działa bowiem właśnie jak dziecko, które chce unikać przykrości i dążyć do przyjemności

Ego decyduje o działaniu i o tym na jakie bodźce nastąpi reakcja organizmu. Można je przyrównać do dorosłego, który wie co trzeba zrobić i w jaki sposób, aby osiągnąć dany cel.

Superego według definicji to „sfera osobowości obejmująca wykształcone w toku życia normy, zasady społeczne i wartości, nakazy i zakazy”. Superego działa jak sumienie,  rozwija się w  dzieciństwie, w wyniku  zakazów i nakazów opiekunów / rodziców.

 

Charakter wg psychoanalizy to wyuczony i utrwalony system obron. Celem terapii jest zmiana tych obron na bardziej dojrzałe, społecznie akceptowane.